Uzaya Gönderilen Canlılar: Kimler Gitti, Ne Oldu?
Evet, “Uzaya gönderilen canlılar nelerdir?” diye sordum. Şimdi bana bakıp, “Bunu soruyorsan, senin ne işin var burada?” diyebilirsiniz. Belki de. Ama siz de haklisiniz, çünkü uzaya gönderilen canlıların sayısı o kadar fazla ki, biraz kafa karıştırıcı olabilir. İzmir’deki bir kafede arkadaşlarımla, “Abi, insan niye uzaya gitsin ki?” sorusu üzerine eğlenceli bir muhabbet dönerken, birden bu konu aklıma düştü. Dedim ki, neden yazmıyorum?
Uzaya gönderilen canlılar, bizim evreni anlamamızda önemli bir rol oynadılar. Hem de tam anlamıyla, “Neden biz?” sorusunun cevabını ararken. Sonuçta uzaya ilk adımı atanlar, çoğunlukla tek hücreli organizmalardan uzay maymunlarına kadar geniş bir yelpazeye sahip. Tabii ki, bu yazıda biraz eğlenceli bir bakış açısıyla olayı ele alacağız, çünkü sıradan bir bilimsel yazıya kimseye gerek yok. Hepimiz eğlenmek istiyoruz, değil mi?
Uzaya Gidenler: Maymunlar, Fareler ve Diğerleri
Evet, ilk başlarda insanlar yerine bir sürü farklı canlı uzaya gönderildi. Neden? Çünkü insanlar çok pahalıydı, yani “denemek” için canları sıkılan biri, oraya gidip deney yapacak değil! Bu yüzden uzaya gönderilen canlılar genellikle maymunlar, fareler, balıklar, böcekler ve hatta bir iki tane akıl almaz canlı türüydü.
Maymunlar: ‘Yani, şaka mı yapıyorsunuz?’
NASA’nın meşhur uzay maymunlarından biri, Albert’tir. Albert, 1948’de uzaya gönderilen ilk maymunlardan biriydi. “Aa, ne kadar sevimli” diyebilirsiniz ama Albert, yalnızca yedinci günün sonunda tekrar doğmasına fırsat tanımadan uzaya gitmişti. Yani evet, Albert uzaya gitti, fakat çok uzun yaşamadı. Şimdi diyeceksiniz, “Yani maymunu niye gönderiyorsun? Ne öğreneceğiz ondan?” Cevap basit: Maymunlar bizim genetik kuzenlerimiz. Hadi, hemen “ya ben maymun muyum?” diye sorgulamaya başlamayın, ama genetik olarak insanlarla çok benzerler. Peki ya uzayda neler oldu? Albert, hiç güzel bir deneyim yaşamadı ama biz o dönemden itibaren hayvanlar üzerinden uzay şartlarını test etmeye başladık.
“Ulan, Albert gitmiş, geri gelmemiş. Peki biz insan olarak ne zaman gideceğiz?” diye de sorabiliriz. Ama sanırım Albert bu soruyu duyabilseydi, ‘Ne zaman gideceksiniz?’ değil de ‘Neden gitmelisiniz?’ diye sorardı.
Fareler: Küçük Ama Etkili
Fareler, uzaya gitme konusunda daha uzun bir geçmişe sahip. Aslında fareler, ilk uzay yolculuğunda yer alan en cesur canlılardan biri olarak tarih kitaplarında yerlerini aldı. 1950’li yıllarda, fareler uzaya gönderilerek ortamda yaşayan canlıların hayatta kalma yetenekleri test edilmek istendi. İnsana bu konuda yol gösterme noktasında farelerin önemli bir rolü oldu. Üstelik bunlar yalnızca ilk denemelerde değil, zamanla yapılan birçok araştırmada da yer aldılar. Bugün bile birçok bilimsel çalışmada fareler hala kullanılıyor. Kimse de şunu demiyor: “Ya bu farelerin gönlüne göre yaşamalarına izin verelim de, ‘uzay fareleri’ diye bir topluluk kursalar.” Gelişen teknolojiyle birlikte farelerin uzayda nasıl uyandığı, nasıl beslenebileceği ve nasıl hareket edebileceği üzerine epey bilgi edinilmiş oldu.
Ama galiba o fareler şimdi uzaya gitmeye dair pek de gönüllü değillerdir. “Bize ne oluyor, dostum? Evet, biz fareyiz ama biz de hayattayız, ya? Azıcık tatlılık, biraz da sakinlik lütfen!” diyordur belki. Ne de olsa, evde köşe başını tutmak, yemek yemek ve uyumak varken, uzaya gitmeye gerek yok!
Gitti Gideli Çok Şey Değişti: Uzaylı Yaşama İhtimali
Bir dakika, durun bir. “İyi de, biz hayvanları gönderdik, ama insanları neden göndermedik?” diye sorabilirsiniz. İşte bu, işin komik kısmı. İnsanlar biraz daha pahalı, biraz daha değerli. Yani, “Önce bir bakın bakalım hayvanlar nasıl yaşıyor, sonra belki biz de gideriz” gibi bir mantık vardı başta.
İlk insanlı uzay yolculuğu, 1961’de Sovyet kozmonotu Yuri Gagarin ile gerçekleşti. “Evet, belki hayvanları gönderebiliriz, ama insan denemesi yapalım artık,” dediler. Ve Gagarin, insanlık adına uzaya adım atan ilk kişi oldu. Belki de şöyle demiştir: “Bunların hepsini biz mi yapacağız? Ne yani, fareler, maymunlar bizim işimizi devraldı mı? Bekleyin biraz, ben de gitmek istiyorum!”
Bundan sonra da işin rengi değişti. Sonraki yıllarda, farklı uzay görevlerinde insanlar, robotlar ve başka canlılar da gönderildi. Ama galiba o eski uzay maymunları, “Peki biz ne oldik?” diye düşünüyorlardır, değil mi? Çünkü 2000’lerin başında, Mars’a gönderilen ilk robotları görünce onlar da sormuştu: “Ya biz maymunuz, robotlar bizi geçti, ne zaman gidiyoruz?”
Ve Sonuç: Uzaya Gidilen Hayvanlar Birer Kahraman
Sonuç olarak uzaya gönderilen canlılar, insanlığın evrimi ve teknoloji yolculuğu için çok büyük bir adım oldu. Bazen bu denemeler, hiç beklenmedik sonuçlarla karşılandı. Maymunlar, fareler, balıklar… Bunlar bizim uzaya gitme yolculuğumuzda test ettiğimiz ilk kahramanlardı. Ama her kahramanın bir sonu vardır, değil mi? Belki de o maymunlar ve fareler şu an bulundukları yerden gülümsüyorlardır. Biz de bir gün orada, başka bir gezegenin civarında bir yerlerdeyken, o farelere selam yollayacağız.
Belki de gelecekte uzayda yeni türler keşfettiğimizde, bir gün onlara “Evet, biz de buradayız!” diyeceğiz. Tabii, oraya ulaşana kadar farelerin ve maymunların yarattığı bu izlerin sayesinde.
Yani, “Uzaya gönderilen canlılar nelerdir?” sorusuna cevap vermek gerekirse: Bizim geçmişimizdeki hayvanlar, geleceğin insanlarının ve belki de robotlarının hayatta kalmasına yardımcı oldu. Ve belki de bir gün başka bir gezegende, uzaylılar, birilerine bu hikayeyi anlatırken, “Evet, biz de buradaydık!” diyecek.